Chiều ngày 31/7/2009, nhiều Điều dưỡng của các đơn vị y tế trong toàn quốc gọi điện về Văn phòng Hội Điều dưỡng Việt Nam thông báo có bài báo mang tiêu đề rất “nóng” trên Dân Trí điện tử. Đường dẫn đến website có bài báo là: http://dantri.com.vn/c20/s20-340752/pgd-so-y-te-trinh-do-chuyen-mon-chi-la-y-ta.htm. 

Có bạn điều dưỡng khi trao đổi đã thốt lên “đến lúc này mà nghề điều dưỡng vẫn còn bị kỳ thị và phân biệt đối xử như vậy sao?”. Để giúp bạn đọc hiểu hơn về nghề Điều dưỡng mà được báo Dân Trí gọi là “Y tá”, tác giả xin cung cấp một số thông tin dưới đây.  

Hiện nay, các nước trên thế giới, điều dưỡng được đào tạo ở nhiều cấp độ: 2 năm (trợ lý điều dưỡng), 4 năm (điều dưỡng chuyên nghiệp), thạc sĩ, tiến sĩ và trên tiến sĩ. Nhiều người trong số họ đã trở thành giáo sư của các trường đại học. Điều dưỡng của các nước Mỹ, Anh, Canada, Hàn Quốc, Nhật…có trình độ cao và được đối xử ngang bằng với những cán bộ ngành nghề khác có cùng trình độ.  Ở nước ta cũng vậy, điều dưỡng được đào tạo ở trình độ nào thì được hưởng ngạch lương theo cấp độ đào tạo ở trình độ đó. Một điều dưỡng được đào tạo 4 năm với chức danh Cử nhân Điều dưỡng sẽ được hưởng lương tương đương với Cử nhân của các nghề nghề khác.  Có tên gọi Y tá là do đất nước ta trải qua thời gian dài bị Thực dân Pháp đô hộ, người Pháp đào tạo ra những cán bộ y tế giúp việc cho bác sĩ gọi là y tá, y tá chỉ được đào tạo với thời gian ngắn, trình độ thấp. Nhưng tên Y tá đã trở thành kỷ niệm và thấm sâu vào tâm trí người dân Miền Bắc Việt Nam. Tên gọi này nói lên cả sự trân trọng với những người làm nghề chăm sóc người ốm, chăm sóc thương bệnh binh trong thời kỳ chiến tranh. Còn tên gọi Điều dưỡng đã được người dân Miền Nam biết đến và tiếp cận từ những năm chiến tranh chống Mỹ. Tên gọi Y tá thể hiện sự hạn chế về chức năng nhiệm vụ của người hành nghề bởi họ thực hiện chăm sóc người bệnh còn phụ thuộc nhiều vào y lệnh bác sĩ, phụ giúp bác sĩ trong thực hành chuyên môn.  Từ năm 1985 đến nay, 2 trường Đại học Y Hà Nội và Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh đã đào tạo Y tá ở trình độ đại học (2,5 năm trung học + 3 năm kinh nghiệm thực tế + 4 năm tại chức nên được điều dưỡng gọi đùa là Đại học điều dưỡng 9 năm). Tên gọi của chương trình, giáo trình và mã số đào tạo y tá được đổi tên thành Điều dưỡng từ những năm 1990. Tên gọi Y tá được Nhà nước chính thức xóa bỏ và thay bằng chức danh Điều dưỡng tại Quyết định 41/2005/QĐ-BNV do Bộ trưởng Bộ Nội Vụ ký ban hành ngày 22/4/2005 với 5 ngạch công chức khác nhau, đó là: Điều dưỡng sơ cấp, Điều dưỡng trung cấp, Điều dưỡng cao đẳng, Điều dưỡng và Điều dưỡng chính. Cũng từ năm 1985 đến nay, Bộ Y tế đã và quan tâm đến sự hình thành, phát triển hệ thống tổ chức điều dưỡng, giao trách nhiệm quyền hạn nhiều hơn cho người điều dưỡng và cũng đào tạo điều dưỡng ở trình độ cao hơn. Cụ thể: 

- Về hệ thống tổ chức: Điều dưỡng có cả một hệ thống quản lý theo ngành dọc từ Phòng Điều dưỡng-Tiết chế tại Cục Quản lý Khám, chữa bệnh Bộ Y tế (Trưởng phòng là Điều dưỡng và một Cục Phó phụ trách công tác điều dưỡng là Điều dưỡng), tới Điều dưỡng trưởng Sở Y tế (22 người trong số họ được bổ nhiệm làm phó Trưởng phòng Nghiệp vụ y), Phòng Điều dưỡng Bệnh viện, Điều dưỡng trưởng khoa. Hiện tại có một điều dưỡng giữ chức vụ giám đốc, hai điều dưỡng giữ chức vụ phó giám đốc bệnh viện. Ba điều dưỡng giữ chức vụ Phó hiệu trưởng trường cao đẳng và trung học y tế, nhiều điều dưỡng là trưởng khoa, trưởng bộ môn điều dưỡng của các trường đại học, cao đẳng và trung học Y tế.  - Song song với việc hình thành, phát triển hệ thống tổ chức, Nhà nước và Bộ Y tế cũng rất quan tâm đến chính sách đãi ngộ cho điều dưỡng. Ví dụ: lương của điều dưỡng ngang bằng với lương của các ngành nghề khác có cùng thời gian đào tạo và bằng cấp; Người điều dưỡng nếu đủ tiêu chuẩn cũng được xét tặng Danh hiệu Thày thuốc ưu tú, Thày thuốc nhân dân, chế độ phụ cấp chức vụ cho điều dưỡng trưởng khoa bằng Phó trưởng khoa…

- Về đào tạo: Chính phủ đã nâng cấp trường Cao đẳng Y tế Nam Định thành trường Đại học Điều dưỡng Nam Định (đây là sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ và Bộ Y tế tới điều dưỡng, bởi rất ít nước trên thế giới có Trường Điều dưỡng độc lập như Việt Nam). Bộ Y tế, các tỉnh, các đơn vị y tế đã và đang cử nhiều điều dưỡng đi tham quan, học tập ở nước ngoài và khi trở về họ đã mang những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm học được vào công việc hàng ngày. Trình độ chuyên môn của điều dưỡng có nhiều tiến bộ, một số người có trình độ tiến sĩ từ năm 2007 đến những năm sắp tới, Khoảng 1% điều dưỡng đã tốt nghiệp thạc sĩ 4% đã tổt nghiệp đại học, 3,5% cao đẳng và khoảng 81% có trình độ trung học (kết quả kiểm tra bệnh viện của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh năm 2008). Đây là bước tiến lớn của Điều dưỡng Việt Nam từ năm 1990 đến nay.  Mô tả những điều trên đây, tác giả muốn trao đổi với bạn đọc là “Phó Giám đốc sở Y tế …chỉ là Y tá” không có gì là lạ cả. Thực tế cho thấy, trong những năm qua, đội ngũ điều dưỡng đã đóng góp không nhỏ vào sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Họ chính là những “chiến sĩ đánh giặc ốm”, là lực lượng chính làm thay đổi chất lượng tại các cơ sở khám chữa bệnh. Nhiều người trong số họ đã được Nhà nước, ngành y tế, đồng nghiệp thừa nhận và tôn vinh.

Bạn đọc thử làm thí sinh thi đại học điều dưỡng mà xem. Điểm thi vào điều dưỡng của Trường Đại học Y Hà Nội, Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều trường khác còn cao hơn đại học chuyên ngành khác và thậm trí điểm đầu vào còn cao hơn hệ bác sĩ của nhiều trường đại học khác.  

Trường hợp ở Bạc Liêu, chị Châu Tuyết Ngọc nguyên là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân số Gia đình trẻ em của tỉnh Bạc Liêu được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Sở Y tế kiêm Chi Cục trưởng Chi cục Dân số, Kế hoạch hóa gia đình của tỉnh Bạc Liêu là hợp lý. Qua tìm hiểu, tác giả được biết chị Tuyết đã có 2 bằng đại học.  Đề nghị Các nhà báo hãy kiểm định thông tin trước khi đưa tin và bài trên. Bởi đến tối ngày 31/7/2009, một số trang web cũng đã đăng tải bài của Dân trí  trong khi Dân trí đã gỡ bỏ bài đăng trong ngày. Nhân đây, tác giả xin cảm ơn Dân trí điện tử đã tiếp thu ý kiến của Hội Điều dưỡng Việt Nam, ngay trong chiều 31/8 đã gỡ bỏ bài báo với tiêu đề “Phó Giám đốc Sở Y tế trình độ chuyên môn chỉ là ….Y tá”.